Bergplein plein, Ootmarsum

Bergplein 2020

Foto genomen vanaf de hijskraan bij de NH kerk. Voorgrond: Bergplein en Bergstraat. Daarachter de Oostwal. Op de achtergrond nog zichtbaar de fosforiet fabriek en de molen van Oude Hengel.

Bergplein

Op de plaats waar nu het Bergplein is, stonden tot het eind van de Tweede Wereldoorlog twee woningen, met in 1832 de nummers De Stad 239 en De Stad 240. De Stad 239 lag aan de kant van de Ganzenmarkt, De Stad 240 aan de Bergstraat. Het perceel aan de Ganzenmarkt was eigendom van de schoenmaker Gerrit van Tubbergh (1799-1857), het perceel aan de Bergstraat van de Stad Ootmarsum.

Berghvrede

Op deze plek was oorspronkelijk de Berghvrede, de oorsprong van Ootmarsum:

Op 1 Juli 1325 bevestigde Bisschop Johan van Diest de rechten en vrijheden, die Ootmarsum van zijne voorgangers verkregen had. In eene oorkonde van 1393 is er sprake van een „berghvrede”, d.i. eene apart liggende versterking, terwijl eenige jaren later, in 1397, Ootmarsum door bisschoppelijke gunst het recht verwierf, om zich in eene vesting te bemantelen en te versterken, zooals het luidde: „om der stad to vesten ende to verbeteren ende den synghelgraven to maken als den scepenen dit guet ende best dunket to syne”. Ter bestrijding der kosten van verbetering der wegen werd haar toegestaan, tol te heffen en weggeld te vorderen van „beesten en allerhande vrachten”. Het recht van windmolen werd Ootmarsum in 1502 verleend.

Bombardement

In de nacht van 29 op 30 januari 1945 vielen op deze plaats de bommen die geallieerde vliegtuigen lieten vallen. Dat gebeurde per abuis, omdat de piloot van een Engelse bommenwerper in een luchtgevecht met een Duitse jachtvlieger zijn bommenlast kwijt wilde en dacht dat hij boven Duits grondgebied vloog. De gevolgen voor Ootmarsum waren rampzalig. Één van de bommen kwam terecht bij de put in de Bergstraat en explodeerde.

Daarbij kwamen twee buurtbewoners om het leven. De 34-jarige Femmie Davids (1910-1945), lerares aan de protestantse school, was op slag dood en de 12-jarige Johan Heupink (1932-1945) overleed een dag later aan zijn verwondingen in het ziekenhuis in Oldenzaal. Daarnaast raakten nog eens zes buurtbewoners in meer en mindere mate ernstig gewond. Vele tientallen woningen werden geheel of gedeeltelijk verwoest of raakten beschadigd.

De wederopbouw werd in 1950 afgerond. Bij deze gelegenheid werd door burgemeester Schimmelpenninck van der Oye het oorlogsmonument onthuld op de plek waar de bom viel en explodeerde. ‘Ter herinnering aan vijf jaren oorlog, leed en verdrukking’, staat er op het stenen monument.

De Stad 239

Van Tubbergh

Het perceel aan de Ganzenmarkt met het kadatrale nummer A865 was eigendom van de schoenmaker Gerrit van Tubbergh (1799-1857), in 1826 getrouwd met Regina Gewald (1802-1879). Hiervoor was hij in 1823 getrouwd met Anna Maria Aleida Dreijer (1780-1825) die anderhalf jaar na hun huwelijk in 1825 overleed.

In 1816 overleed hier de ongehuwde broer Hendrik Jan van Tubbergh (1788-1816) die ook schoenmaker was op 28-jarige leeftijd.

De jongste dochter van Gerrit en Regina, Johanna Catharina van Tubbergh (1839-1875), trouwt in 1864 op 24-jarige leeftijd met de 61-jarige weduwnaar en deurwaarder Jakobus Klaasens Velthuizen (1803-1880). Het echtpaar kreeg hier 6 kinderen. Vader was 73 jaar oud toen hun laatste kind werd geboren! Johanna overlijdt niet lang na de geboorte van haar laatste kind op 34-jarige leeftijd.

Na het overlijden van Velthuizen, wordt de woning in 1881 gekocht door vrachtrijder en koetsier Bernardus Veldhuis (1830-1889). Hij trouwde in 1898 met Johanna Alberink (1837-1918), die later na zijn overlijden in 1889 de eigenaresse werd.

Van Benthem

In 1902 werd de woning verkocht aan Bernard van Benthem (1864-1950) die in 1896 was getrouwd met de dochter Hermanna Maria Veldhuis (1871-1953) van Bernardus Veldhuis. Bernard was kleermaker en werd ook wel kaantn snieder genoemd.

Heupink

In 1937 wordt de woning verkocht aan de schilder Gerard Heupink (1888-1969), in 1928 getrouwd met Anna Haenen (1894-1958). Het echtpaar kreeg twee kinderen, Johan (1932-1945) en Riet (1934-2024). In 1945 werd de woning getroffen door een geallieerde bom, waarbij het huis volledig werd verwoest en hun zoon Johan zwaar gewond werd. Johan bezweek de volgende dag aan de verwondingen.

De Stad 240

De woning die hier toen stond was eigendom van de gemeente Ootmarsum en had het kadastrale nummer A866. Het lijkt er op dat de woning tot de sloop in 1901 gebruikt is voor bewoning door weduwen en weduwnaren in de laatste levensfase. De put die daar nog steeds staat, stond op de rand van het perceel. Na de sloop in 1901 krijgt het erf het nieuwe kadastrale nummer A1754 .

In 1925 wordt het perceel gekocht door de buren, bakker Egidius Wientjes (1846-1934) en kleermaker Johan van Benthem (1897-1929).

De gemeente Ootmarsum bleef mede-eigenares van "een put ter grootte van ± 4 ca (Z.W. hoek)". Het perceeltje kreeg eerst het nummer A1754 en in 1927 A2414.

Bergplein

Restauratie Oorlogsmonument

Bergplein 2010

Bergplein

Bergplein met Bergput. Oorlogsmonument in verval.

Bergplein

Bergplein met Bergput. Oorlogsmonument in verval.

Bergplein

Bergplein met Bergput. v.l.n.r.: Sander, Stroot, Alberink-Beld

Bergplein

Bergplein met Bergput en Oorlogsmonument.

Bergplein

Dodenherdenking met de Canadese veteranen bij het oorlogsmonument op het Bergplein.

Bergplein

Bergplein en Bergstraat. v.l.n.r.: Van Bethem, Sander, Stroot, Alberink-Beld

Bergplein

Bergplein met Bergput. Rechts Bergstraat met woningen Sander en Van Benthem.

Bergplein

Bergplein met put gezien richting Ganzenmarkt. Links pand H. Reinders. Midden dubbel woonhuis van o.a. Klaas. Geheel rechts reclamebureau Schulten-Okkinga. Sinds 1997 particuliere woning.

Bergplein

Bergplein met put. Links Sander. Rechts Stroot.

Bergplein

Bergplein met Bergput. v.l.n.r.: Sander, Stroot,

Bergplein

Bergplein met Bergput. v.l.n.r.: Sander, Stroot, Alberink-Beld

Bergplein

Bergplein met put. Groep toeristen tijdens een avond- of middagrondwandeling.

Bergplein is de oorsprong van Ootmarsum. Hier lag de Berghvrede

Bergplein

Bergplein

Bergplein, links het oorlogsmonument uit 1950

Bergplein

Bergplein met Bergput

Bergplein

Bergput op het Bergplein. Vroegere watervoorziening in Berghrede. Deed als stadsput officieel dienst tot 1934, toen in Ootmarsum waterleiding werd aangelegd.

Bergplein

Bergplein oorlogsmonument. Werd in 1950 onthuld.

Bergplein

Bergplein met Bergput. Links de Bergstraat met de woningen van v.l.n.r.:

Ben Stroot, Alberink, Beld, Jan Koopmans, slagerij Steinmeijer

Bergplein

Bergplein met Bergput. In de muur het oorlogsmonument uit 1950. Links de Bergstraat; rechts de NH kerk

Bergplein

Bergplein

Bergplein met oorlogsmonument uit 1950. Links woning J. Alberink-Beld en J. Koopmans

Bergplein

Bergplein richting Ganzenmarkt. Links woning Harmsen. Achter woning H. Reinders en toren RK kerk

Bergplein

Bergplein richting Ganzenmarkt. Links woning Harmsen. Achter woning H. Reinders en toren RK kerk

Bergplein

Woning kleermaker Bernard van Benthem (1864-1950). In de oorlog bewoond door Hofman. In 1945 gebombardeerd. De vrouw op de foto was een logé bij Sanders.

Bergplein

Woning kleermaker Bernard van Benthem (1864-1950). In de oorlog bewoond door Hofman. In 1945 gebombardeerd. De vrouw op de foto was een logé bij Sanders.

Bergplein

Woning kleermaker Bernard van Benthem (1864-1950). In de oorlog bewoond door Hofman. In 1945 gebombardeerd. De vrouw op de foto was een logé bij Sanders.

Bergplein

Bergplein met Bergput. Achter: NH kerk. Rechts woning Bernard van Benthem (1864-1950) (Kaantn snieder)

Bergplein

Bergplein toen het eigenlijk nog geen plein was, maar een verbinding tussen de Ganzenmarkt en de Bergstraat.De bergput was een van de stadsputten binnen de wallen. Het plein en de omliggende huizen werden 30 januari 1945 zwaar beschadigd, toen er 3 bommen vielen. Volgens onderzoek is de naam Bergplein afgeleid van Berghvrede en ligt hier de oorsprong van Ootmarsum.

Rechts de NH kerk, midden Bergweg richting Grotestraat. Links woning schilder Gerard Heupink (1888-1969), later Jan Koopmans (1933-2014).

Bergplein

Bergplein met Bergput.

Op deze foto: links kleermaker Van Benthem ("Kaantn Snieder"), later Hofman. In de oorlog gebombardeerd. Achter: E. Wientjes. Rechts de Bergstraat.

Bergplein

Bergplein met put. Links woning kleermaker Bernard van Benthem (1864-1950) (kaantn snieder). Midden bakker en boer Wientjes. Rechts Bergstraat met o.a. woningen Wilbers en Van Benthem. Na de Tweede Wereldoorlog werden alle huizen vernieuwd.

Bergplein

Bergplein met put. Achter: pand Wientjes. Rechts: Bergstraat

Bergplein

Bergplein met Bergput. Bakker Egidius Wientjes (1846-1934) haalt hier zijn water.

Links NH kerk. Rechts woning Harmsen, later Koops.

Bergplein

Op de plaats waar nu het Bergplein is, stonden tot het eind van de Tweede Wereldoorlog twee woningen, met in 1832 de nummers 247 en 248. Huis 247 lag aan de kant van de Ganzenmarkt (woning vooraan op deze foto), 248 aan de Bergstraat (nog net te zien op deze foto). Het perceel aan de Ganzenmarkt was eigendom van de schoenmaker Gerrit van Tubbergh (1799-1857), het perceel aan de Bergstraat van de Stad Ootmarsum.

Berghvrede

Op deze plek was oorspronkelijk de Berghvrede, de oorsprong van Ootmarsum:

Op 1 Juli 1325 bevestigde Bisschop Johan van Diest de rechten en vrijheden, die Ootmarsum van zijne voorgangers verkregen had. In eene oorkonde van 1393 is er sprake van een „berghvrede”, d.i. eene apart liggende versterking, terwijl eenige jaren later, in 1397, Ootmarsum door bisschoppelijke gunst het recht verwierf, om zich in eene vesting te bemantelen en te versterken, zooals het luidde: „om der stad to vesten ende to verbeteren ende den synghelgraven to maken als den scepenen dit guet ende best dunket to syne”. Ter bestrijding der kosten van verbetering der wegen werd haar toegestaan, tol te heffen en weggeld te vorderen van „beesten en allerhande vrachten”. Het recht van windmolen werd Ootmarsum in 1502 verleend.

Bombardement

In de nacht van 29 op 30 januari 1945 vielen op deze plaats de bommen die geallieerde vliegtuigen lieten vallen. Dat gebeurde per abuis, omdat de piloot van een Engelse bommenwerper in een luchtgevecht met een Duitse jachtvlieger zijn bommenlast kwijt wilde en dacht dat hij boven Duits grondgebied vloog. De gevolgen voor Ootmarsum waren rampzalig. Één van de bommen kwam terecht bij de put in de Bergstraat en explodeerde.

Daarbij kwamen twee buurtbewoners om het leven. De 34-jarige Femmie Davids (1910-1945), lerares aan de protestantse school, was op slag dood en de 12-jarige Johan Heupink (1932-1945) overleed een dag later aan zijn verwondingen in het ziekenhuis in Oldenzaal. Daarnaast raakten nog eens zes buurtbewoners in meer en mindere mate ernstig gewond. Vele tientallen woningen werden geheel of gedeeltelijk verwoest of raakten beschadigd.

De wederopbouw werd in 1950 afgerond. Bij deze gelegenheid werd door burgemeester Schimmelpenninck van der Oye het oorlogsmonument onthuld op de plek waar de bom viel en explodeerde. ‘Ter herinnering aan vijf jaren oorlog, leed en verdrukking’, staat er op het stenen monument.

De woning van kleermaker Bernard van Benthem (1864-1950), hier op deze foto, is niet herbouwd en maakt nu deel uit van het Bergplein.

Huis 247

Van ca. 1800 tot 1838 hebben hier de 4 ongehuwde kinderen van Jan Lambers en Hamken Geerinck gewoond: Joannes (1738-1817), Aleidis (1745-1817), Joanna (1750-1817) en Gesina (1753-1838). De oudste 3 overleden alle in 1817. Gezina was ongehuwd moeder van Helena Lambers (1769-1847), die trouwde met Gerrit Steggink (1777-1854) en hier ook bleef wonen. Gezina was schoonmaakster en eigenaresse van het pand huis 257, tegenwoordig Bergstraat 17. Wellicht oefende zij hier haar beroep uit!

Tot in de 20-er jaren woonde hier kleermaker Bernard van Benthem (1864-1950), ook wel kaantn snieder genoemd.

Huis 248

Hier woonden broer en zus Hendrikus Dopei (1763-1835) (kleermaker) en Aleida Dopeij (1771-1845). Aleida was getrouwd met de timmerman Albert Roerick (1770-1848). Albert was eigenaar van het pand op no 258, nu Bergstraat 21. Waarschijnlijk was dit zijn werkplaats!

Achter op deze foto: E. Wientjes en de Bergstraat.

Bergplein

Een van de vier stadsputten binnen de wallen heette Bergput en is op deze foto van 1919 nog functioneel. De oude vrouw is oma Velthuis (1847-1936) van de Oostwal. Het kleine meisje, haar kleinkind, is Mevr. A. de Winder-Velthuis (1917-1996). Op de achtergrond woning Egidius Wientjes, rechts Bergstraat.

Het Bergplein was toen eigenlijk nog geen plein, maar een verbinding tussen de Ganzenmarkt en de Bergstraat.

De Bergvrede

De Bergvrede. Rondom het kleine Ootmarsum was een palissade aangelegd met enkele doorgangen. Een akte uit 1393 in het oud-archief van Ootmarsum bericht ons over de Bergvrede, een verdedigingswerk bij de doorgang nabij de Grotestraat.