Schiltstraat 10, Ootmarsum

Ton Schultenplein 1

Dit stukje Ootmarsum is geheel van aanzicht veranderd ten opzichte van zeg 1900. Waar nu het museum van Ton Schulten en restaurant De Pastorie staan, lagen vier percelen (A647...A650), deze zijn inmiddels samengevoegd tot één kadastraal nummer: A4072. Op de rechter drie staat nu "Museum Ton Schulten" en links restaurant De Pastorie. Van links naar rechts waren het in 1832 de huizen De Stad 77, De Stad 78 en De Stad 79. Eind 20^e eeuw waren dit Schiltstraat 10 en 8. Het linkerpand was later onbewoond en was net als het middelste pand eigendom van Gerhardus Meijer (1754-1845). Op de foto uit 1890 is te zien dat er een schuur op deze plaats staat met een landbouw kar er voor.

Schiltstraat 8 (A650)

In 1832 was schoenmaker Theodorus Räkers (1797-1831) de eigenaar van dit pand, die daar ook samen met zijn vrouw Johanna Maria Magdalena ten Bokum (1806-1835) woonde. Zijn vrouw was ook schoenmakersche. Nadat Theodorus Räkers overleed in 1831, hertrouwde zijn weduwe in 1832 met de schoenmaker Fridericus Antonius Budde (1807-1851). Na het overlijden van zijn vrouw in 1835, hertrouwde hij in 1837 met Francisca Reinders (1810-1895). Gerhardus Joannes Rekers (1806-1849), de broer van Theodorus Räkers (1797-1831), werd eigenaar in 1846. Hij was net als zijn broer schoenmaker.

Fridericus Antonius Budde overleed in 1851. Zijn weduwe verhuisde met haar 4 kinderen rond 1853 naar de woning aan de Denekamperstraat, die daar in 1842 door hen gebouwd was. De twee kinderen uit zijn eerste huwelijk verlieten Ootmarsum, om elders een bestaan op te bouwen.

Cramer

Na het overlijden van de schoenmakers, werd het pand in 1853 verkocht aan de weduwe Gerhardina Hendrika Cramer (1808-1853), een dochter van de inmiddels overleden Bernardus Craemer (1755-1844) en Johanna Adolphina Weddelink (1768-1843). Haar broer Willem Cramer (1792-1883) was haar buurman. Zij overleed later dat jaar.

Ten Pol

Het pand werd verkocht aan Helena Wilhelmina ten Pol (*1818), de ongehuwde dochter van advocaat en notaris George Bernard ten Pol (1786-1860) en Christina Helena Sormani (1787-1833). Het pand is in 1856 geheel herbouwd.

George Bernard ten Pol had zijn woning en praktijk aan de Marktstraat 8, waar zijn vrouw op 46-jarige leeftijd was overleden. Ten Pol was ook burgemeester van Ootmarsum van van 1811 tot 1820. George Bernard woonde waarschijnlijk later hier bij zijn dochter in, want hij overleed hier in 1860. Dochter Helena Wilhelmina verhuisde in 1869 naar Gouda.

Zoon Josephus Antonius Hendrikus ten Pol (1826-1906) woonde in die tijd ook op dit adres. Hij werd notaris en advocaat en trouwde in 1862 met Clotilda Maria Carolina van Waijenburg (1837-1909). Het echtpaar kreeg 6 kinderen, zoon Theodoor George (1864-1938) werd notaris in Nijmegen. In 1875 kocht Ten Pol het statige huis schuin aan de Schiltstraat 1, schuin aan de overkant. Dat werd zijn nieuwe woon adres, het pand aan de Schiltstraat 8, dat inmiddels als kantoor werd gebruikt, kocht hij in 1878 over van zijn zuster Helena Wilhelmina. Uit de gegevens van het kadaster zou kunnen worden opgemaakt dat Helena Wilhelmina inmiddels overleden was (in Gouda?) want er is sprake van successie bij de overdracht.

Begin 20^e eeuw stond hier het deftige huis van gemeenteontvanger Eekman (1857-1930), later bewoond door kapper Toet (1907-1977) en Gerard Kerkhof Jonkman (1893-1974) (directeur Ootmarsumse Coöperatieve Zuivelfabriek).

Lees de geschiedenis van de kappers Toet op deze pagina

Bejaardenhuis

In 1959 is hier het bejaardenhuis "Huize Franciscus" gebouwd. De drie panden die er hiervoor stonden zijn gesloopt ten behoeve van de nieuwbouw.

In 1974 is ook de oude pastorie gesloopt en werd het bejaardenhuis uitgebreid met een extra vleugel.

In 2004 is op de Meierij een nieuw bejaardenhuis geopend. Het oude complex is in 2009 volledig gesloopt en daar is het "Museum Ton Schulten" verrezen.

Schiltstraat 10 (A649)

De winkelier Gerhardus Meijer (1754-1845) was in 1832 de eigenaar van zowel dit pand als het pand links hiervan. Hij was ook eigenaar van het stuk grond dat hierachter lag en waarop later het bejaardenhuis zou worden gebouwd. Hij woonde hier met zijn echtgenote Anna Maria van Coeverden (1762-1850).

Cramer

In 1860 werd de woning gekocht door Bernardus Hermannus Cramer (1806-1878) en werd bewoond door de vrijgezelle broer en papierfabrikant Willem Cramer (1792-1883) en zijn twee ongehuwde zusters Albertha Cramer (1799-1872) en Johanna Cramer (1803-1874). Na het overlijden van zijn twee zusters, ging Willem wonen bij zijn broer en ongehuwde nicht en ook papierfabrikant Maria Arnolda Cramer (1844-1925).

De bewoning werd overgenomen door een zoon van Bernardus Hermannus, Gerrit Willem Cramer (1842-1920), die in 1870 trouwde met Jacomina Lazonder (1846-1927). Gerrit Willem was eerst papierfabrikant in de papierfabriek van de familie Cramer. Later was hij sigarenfabrikant net als broer Bernard. Van 1880 tot 1913 was hij burgemeester van Ootmarsum. In 1882 kocht hij het statige pand aan de Grotestraat 13, waar hij en zijn vrouw tot hun overlijden gingen wonen.

Het pand is later in gebruik genomen als huishoudschool.

Grotestraat 2011

Links Buijvoets. Achter: bejaardenhuis Franciscus is gesloopt

Sloop bejaardenhuis

Oude bejaardenhuis is gesloopt. Gezien vanuit de Schiltstraat, links is de Kapelstraat.

Bejaardenhuis 2009

Verhuizing bejaardenhuis

Verhuizing bejaardenhuis

Verhuizing Huize Franciscus naar nieuwbouw aan De Meierij

Verhuizing bejaardenhuis

Verhuizing Huize Franciscus naar nieuwbouw aan De Meierij

Bejaardenhuis 2003

Binnentuin bejaardenhuis

Bejaardenhuis 2003

Bejaarden / verzorgingshuis Huize Franciscus

Bejaardenhuis 1987

Bejaardenhuis Huize Franciscus na uitbreiding met recreatiezaal.

Schiltstraat 1983

Links: Bejaardenhuis

rechts: Stroot, Bloemen, Wilms, Haarhuis

midden: In de Guldene Crone en stadhuis

Bisschop Willebrands

Bisschop Willebrands tijdens de opening van het verbouwde bejaardenhuis. Kardinaal Willebrands was net benoemd tot bisschop van Utrecht. Zie Jaarboek heemkunde 2007: blz. 101 “Pastor L.J.Brummelaar herinneringen aan mijn tijd in Ootmarsum”.

V.l.n.r. ?, Roos Oude Vrielink-Weierink, ?, ?, Mw. L. Fleers, wethouder Henk Veldboer, burgemeester G. Fleers, Anton Greven

Tekst: Herman Steigstra

Kardinaal Willebrands

Kardinaal Willebrands op weg naar de opening van het verbouwde bejaardenhuis. Het bejaardenhuis was geheel verbouwd en uitgebreid met een nieuwe vleugel. De oude pastorie werd hiervoor afgebroken. De feestelijke opening werd gevierd met een receptie en H. Mis door kardinaal Willebrand. De recreatiezaal was hiervoor speciaal ingericht tot kapel.

Zuster Rigoberta die bij haar aanstelling in 1969 als directrice vaststelde dat het bejaardenhuis geheel verouderd was, zette zich met grote inspanning in voor de verbouwing van Huize Franciscus. Toen de verbouwing afgerond maakte zij plaats (1 juni 1975) voor een jongere kracht: W.H.G. (Wil) Alink werd tot directeur benoemd. Kardinaal Willebrands was net benoemd tot bisschop van Utrecht.

Zie Jaarboek Heemkunde Ootmarsum 2007: "Pastor L.J. Brummelaar; herinneringen aan mijn tijd in Ootmarsum”.

Tekst: Herman Steigstra

De Schiltstraat in de jaren zeventig.

V.l.n.r. deel bejaardenhuis “Huize Franciscus”, kruidenierszaak Bank “de Spar”, etalage van sigarenmagazijn en kantoorboekhandel Reinders “’t Schild”.

Achter: Kapelstraat met deel woonhuis fam. ten Bokum en woonhuis Bekmann.

Tekst: Herman Steigstra

Huwelijksvoltrekking Siepelmarkt

Siepelmarkt: De huwelijksvoltrekking tijdens de boerenbruiloft op het podium voor Huize Franciscus.

De Siepelmarkten worden vanaf 1970 gehouden op 3 donderdagen in de vakantie. Er worden van oudsher oude ambachten gedemonstreerd en er wordt een boerenbruiloft opgevoerd door leden van de Ootmarsumse Boerendansers en enkele ’losse’ leden. In de beginjaren werd de bruiloft 3x daags opgevoerd; later 1 keer.

V.l.n.r. Toon Heupink, Henk Essink, bruidspaar Thea Borgerink (bruid) en Leo Schulten (bruidegom), Jan Raatgerink, publiek l. Karel Bökkers

Tekst: Herman Steigstra

Verbouwing Bejaardenhuis St. Franciscus.

De ’oude pastorie’ wordt afgebroken t.b.v uitbreiding van het bejaardenhuis.

Tekst: Herman Steigstra

Verbouwing Bejaardenhuis St. Franciscus.

De ’oude pastorie’ wordt afgebroken t.b.v. uitbreiding van het bejaardenhuis.

Tekst: Herman Steigstra

Verbouwing bejaardenhuis St. Franciscus

De ’oude pastorie’ wordt afgebroken t.b.v de uitbreiding ban het bejaardenhuis.

Tekst: Herman Steigstra

Verbouwing Bejaardenhuis St. Franciscus.

In verband met de uitbreiding van het bejaardenhuis wordt de ’oude pastorie’ afgebroken.

Tekst: Herman Steigstra

Bejaardenhuis 1974

Sloop oude pastorie

Boerenkapel

Een boerenkapel treedt op voor de ouderen in Huize Franciscus. Het bejaardenhuis kon worden gebouwd toen de nieuwe r.-k. pastorie aan het Kerkplein in gebruik werd genomen in 1958. Op de foto is voor het gebouw nog een grasveld te zien; later kwam hier een binnenplaats met volière.

Tekst: Herman Steigstra

Bejaardenhuis 1970

Bejaardenhuis Huize Franciscus

Links voormalige pastorie, rechts Stroot

De Pastorie

Afgelopen week werd het nieuwe museum Ton Schulten met veel elan geopend. Links in het imposante gebouw bevindt zich nu een restaurant met de naam De Pastorie. Een heel toepasselijke naam, want eeuwenlang stond op deze plek de r.-k. pastorie.

Bakker Marinus Schulten

Bakker Marinus Schulten (1906-2003) op zijn fiets in de Schiltstraat. Op het eind van de Schiltstraat lag het pand van Groener. Er was nog geen doorbraak van de stad naar de Westwal. In 1957 werd het huis gesloopt en kwam de verbinding Schiltstraat, Westwal, Parkstraat.

V.l.n.r. de panden woonhuis fam. Groener (later Stroot; later afbraak pand), woonhuis kapper Toet, heel vaag winkel fam. Weustink (kantoor/boekhandel), Reinders (l. winkel/portiekje/r. woonhuis, woonhuis fam. H. Essink (voorgrond)

Tekst: Herman Steigstra

Kapper Toet

Een bekende naam als over het winkelbestand in Ootmarsum wordt gesproken. Bij toeval ontmoetten we op 3 september 2007 de zoon van de kapper, Cornelis Toet, toen reeds bijna 50 jaar woonachtig in Australië. Hij was een paar weken op bezoek in Nederland. Hij kon ons een en ander over zijn familie vertellen.

Jan Toet (1907-1977) stamt uit het geslacht Toet, dat zich in de negentiende eeuw in de persoon van Hendrik Toet (1853-1929) (overgrootvader van Cor) in de voormalige papiermolen van Cramer aan de Uelsersdijk vestigde. Hij werd als wasbaas bij wasserij Cramer, later ’t Springendal aangesteld. Hij trouwde met Beertje Knegt (1851-1922) en samen hadden ze twee zoons: Hendrik (1876-1944) en Egbert Toet. Zoon Hendrik trouwde met Hendrikje Oostijen (1869-1966) en dit huwelijk bracht zes kinderen voort. Daarvan werd zoon Jan Toet (1907-1977) de kapper. Aanvankelijk oefende hij het beroep van kleermaker uit, maar schakelde later over op het kappersvak. Bij zijn baas, Burgwal in Almelo ontmoette hij zijn latere vrouw Jansje Frederika Boon (1905-1985).

Na enkele jaren besloot het echtpaar een eigen zaak te beginnen in Ootmarsum en kreeg werk- en woonruimte in het pand van Dirk Jan Frowijn (1860-1945) (nu Bakhoes). Als “inzeper” bij het scheren fungeerde Jan Floot.

Het zal rond 1930 zijn geweest dat Jan Toet zijn intrek nam in het statige huis aan de Schiltstraat, naast de r.k. pastorie. Daar had gemeenteontvanger Hendrikus Albertus Jacobus Eekman (1857-1930) gewoond en eveneens Gerard Kerkhof Jonkman (1893-1974), directeur van de Zuivel fabriek Nooit Gedacht.

Een tijdlang verhuurde hij een deel van het pand aan de onderwijzeres juffrouw Femmie Davids (1910-1945) van de hervormde school.

“Vader richtte rechts van de ingang de herensalon in en links een ruimte als damessalon. Het herenkappen bleef echter de belangrijkste bezigheid,” vertelde Cor Toet. In de damessalon werkte ook een zekere Annie IJland.

Cor Toet kwam na de mulo bij zijn vader in de opleiding. “Maar het klikte niet zo best en het was beter dat ik een andere baas zocht.” Die vond hij onder andere in Rijssen.

Over de zaak van zijn vader weet Cor nog te vertellen dat er allerhande producten werden verkocht: kammetjes, zeep, eau de Cologne. Ook Berkenhaarwater, een middel tegen haaruitval. “Mijn vader verkocht ook Jamato Kruidenhaarwater op alcoholbasis,” herinnert Cor zich. De naam was een samenstelling van Jan Marius Toet en hij maakte het zelf.

In 1953 verhuisde kapper Toet naar Meppel. De laatste paar maanden in Ootmarsum was Cor nog behulpzaam in de zaak. Cor zag het uiteindelijk niet meer zitten in Nederland en vertrok naar Australië, waar hij meer dan één kapperszaak bezat.

Het fraaie pand aan de Schiltstraat viel uiteindelijk ten offer aan de slopershamer en moest plaatsmaken voor een vleugel van het bejaardentehuis Huize Franciscus.

Leerlingen van de huishoudschool

Groep leerlingen van de huishoudschool Ootmarsum begin jaren vijftig voor het praktijklokaal aan de Schiltstraat.

Officieel is de huishoudschool een onderwijsinstelling waar het huishoudelijk bedrijf wordt geleerd. Ootmarsum kende tot begin jaren vijftig het VGLO (Voortgezet Gewoon Lager Onderwijs), dat werd gegeven aan meisjes die de lagere school hadden doorlopen en nog steeds leerplichtig waren. Het onderwijs had ten doel een algemeen vrouwelijke vorming en eenvoudige huishoudelijke opleiding te geven en werd kortweg huishoudschool genoemd.

De zusters van de St. Jozefschool gingen tot 1953 door met het geven van VGLO-lesssen. Inmiddels was er in Ootmarsum (op initiatief van ABTB en KPO) een r.-k. Landbouw-Huishoudschool opgericht, met als directrice juffrouw J. ter Woorst. Men kon nu ook cursussen geven voor meisjes die niet meer leerplichtig waren. Het VGLO (of de huishoudschool) had een leslokaal op de eerste verdieping van de Jozefschool aan de Putstraat, maar maakte voor de praktijklessen gebruik van diverse locaties in Ootmarsum: kookles in de keuken van klooster Maria ad Fontes, naailes in het klooster en een deel van het internaat, ook werden praktijklessen gegeven in de voormalige catechismuskamer naast de r.-k. pastorie aan de Schiltstraat. Bovendien was er 1 klas van het VGLO ondergebracht in een pand aan de Kapelstraat (het hoge pakhuis van Bloemen), waar tevens een kantoor annex docentenruimte was en twee leslokalen (1 lokaal voor naailes en een theorielokaal).

Na de oprichting van de r.-k. Landbouwhuishoudschool zocht men jarenlang naar een geschikte locatie om een volwaardige huishoudschool te bouwen het duurde tot 1960 eer dit lukte. Het werd de school aan de Vasserweg. In 1976 werd besloten om de huishoudschool te sluiten: het leerlingenaantal liep te ver terug.

De foto is genomen voor het praktijklokaal huishoudschool (later pand Huize Franciscus, voorheen catechismuskamer van de r.-k. pastorie).

V.l.n.r. onder: Annie Roetenberg, Riet Morsink, Mariet Oude Vrielink, Annie Steggink

midden: Rikie Keupink, Fien Velers, Annie Oude Monnink, Marietje Busscher, Riky Luttikhuis “Roatger”, Annie Poppink

boven: Siny Scholten Linde (1938-2002), Sinie Bos, Rikie Loman, Joke van der Maas, Rikie Luttikhuis “Holtwijk”, Annie Mensink, Annie Martens, Elly Reinders, Fennie Thijs (1938-2020).

Tekst: Herman Steigstra

Tuin Reuwer

Tuin Reuwer. Woningen aan de overkant: rechts Schiltstraat 6; links: Schiltstraat 8, tot ca. 1880 het woonhuis van notaris Josephus Antonius Hendrikus ten Pol (1826-1906). Later gesloopt om plaats te maken voor het bejaardenhuis Sint Franciscus. Tegenwoordig is dit onderdeel van het museum van Ton Schulten.

Links in de tuin staat nu de woning aan de Schiltstraat 5

Verdwenen woning

Verdwenen woning op het eind van de Schiltstraat. Foto beschreven door Gustaaf Klaas in zijn boekje “Ootmarsum vroeger en nu” blz. 53.

Tekst: Herman Steigstra

Grotestraat 1890

Grotestraat anno 1890. De pastorie is hier nog niet verbouwd!

v.l.n.r. Juwelier Greveler, pand later Bendien, pand later Johannink, Dijkstra.

Cramer

• Johanna Adolphina (1839-1906) trouwde in 1863 met de medicinair doctor Wolterus ten Bruggencate (1832-1889). Zij woonden links aan de Grotestraat 4.
• Bernard (1840-1892), sigarenfabriekant
• Gerrit Willem (1842-1920) trouwde in 1870 met Jacomina Lazonder, papierfabrikant, werd later burgemeester van Ootmarsum.
• Maria Arnolda (1844-1925). Zij was papierfabrikant, net als twee van haar broers.
• Albertus Hendrik (1846-1917) werd notaris in Edam
• Hendrik Gerhard Diederik (1848-1925), papierfabrikant
• Gerhard Hendrik (1850-1853), overleden op 2-jarige leeftijd
• Gerhard Hendrik (1853-1926), werd notaris in ’s-Gravenhage

Ten Bruggencate

Een volledige beschrijving van de familie Cramer staat op de hoofdpagina van Grotestraat 2, waar ook de latere bewoners beschreven worden.